Hava Kirliliği Bilançosu: Yangın Kaynaklı 3 Bin 560 Ölüm

HELSİNKİ (KFK Ajans) - Türkiye Today tarafından aktarılan habere göre, Güneydoğu Asya ada ülkesi Endonezya'da aylardır süren orman yangınlarının yol açtığı duman kirliliği, eylül ayında tahmini 3 bin 560 kişinin yaşamını yitirmesine neden oldu. Helsinki merkezli Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi (CREA) tarafından yayımlanan çalışmada, ülkede yaklaşık 57,8 milyon kişinin söz konusu ay boyunca sağlıksız ile tehlikeli kategoriler arasındaki havayı soluduğu belirtildi. Orman ve arazi yangınlarının neden olduğu hava kalitesi kaybı kaynaklı can kaybı tahmininin, ağustos ayı verilerini ikiye katladığı bildirildi.

Çalışmada, akciğerlere ve kan dolaşımına doğrudan nüfuz edebilen PM2,5 partiküllerinin yol açtığı kısa vadeli can kayıpları incelendi. Dünya Sağlık Örgütünün hastalık ve erken ölüm riskiyle ilişkilendirdiği bu kirlilikten kaynaklanan ölümlerin büyük bölümünün Borneo Adası'nın Endonezya bölümünde, Cava ve Sumatra adalarında ve ülkenin doğu kesiminde yaşandığı aktarıldı.

Hava Kirliliğinin ve Salgının Boyutu

Araştırmacılar, kentsel enerji üretimi, sanayi ve ulaşımdan kaynaklanan yangın dışı hava kirliliğinin de eylül ayında 1.750 kişinin hayatını kaybetmesine yol açtığını belirledi. Yaklaşık 290 milyon nüfuslu ülkede toplam hava kirliliği kaynaklı can kaybı 5 bin 310 olarak hesaplandı. CREA raporunda, eylül ayında DSÖ yıllık PM2,5 eşik değerinin ülke genelinde 7 kat, Sumatra'da 10 kat ve Borneo'daki Kalimantan bölgesinde 24 kat aşıldığı vurgulandı. Ülke genelinde 330 binden fazla akut solunum yolu enfeksiyonu vakası kayıtlara geçti.

Ormansızlaşma takip kuruluşu Nusantara Atlas verilerine göre, El Nino hava olayının şiddetlendirdiği kuraklıkla mücadele eden ülkede eylül ayı sonuna kadar 1,9 milyon hektardan fazla alan yandı. Uzmanlar yangınların temel nedeninin kereste, palmiye yağı ve madencilik şirketlerinin arazi açmak amacıyla yürüttüğü yakma uygulamaları olduğunu kaydetti. Endonezya hükümeti ise rapordaki tahmini can kaybı verilerini doğrulamadı veya yalanlamadı.

Cava Adası ve Altyapı Hazırlığı Eleştirileri

Endonezya'nın en kalabalık adası Cava'da, eylül ayındaki hava kirliliği ölümlerinin yüzde 73 ila yüzde 80'inin yangın dışı kaynaklardan kaynaklandığı tespit edildi. Sanayi tesisleri, araç emisyonları ve atık yakma faaliyetlerinin ay boyunca 1.530 ölüme yol açtığı ifade edilirken raporda sanayi ve trafik kaynaklı kirliliğin de yanan ormanlar kadar tehlikeli olduğu bildirildi.

Landscape Indonesia danışmanlık şirketinin İcra Kurulu Başkanı Agus Sari, felaketi öngörülebilir ve önlenebilir olarak nitelendirerek hükümetin yetersiz hazırlığına işaret etti. Ulusal Afet Yönetim Ajansının (BNPB) çalışmalarının bütçe kesintileri nedeniyle aksadığını savunan Sari, "Endonezya ne olacağına dair hazırlık yapabilmeliydi. Hiç hazır olmamamız tamamen irade eksikliği meselesidir." ifadelerini kullandı. CREA ise hükümetin yangınlara doğrudan müdahaleden ziyade kurutulan turbalıkların restorasyonuna odaklanmasını ve yasa dışı yakma faaliyetlerine yönelik cezai yaptırımları artırmasını talep etti.

Hükümet yetkilileri ise yangınla mücadele operasyonlarını savunan bir açıklama yaptı. Açıklamada, bulut tohumlama ve yangın söndürme faaliyetlerinde 72 binden fazla personelin görevlendirildiği, en çok etkilenen sahalara 2 bin 100'den fazla doktor ve sağlık çalışanının yönlendirildiği ve halka 5,3 milyon maske dağıtıldığı duyuruldu.

Diplomatik Arka Plan ve Değerlendirme

Endonezya'daki orman yangınlarının ortaya çıkardığı sınır aşan duman dalgası, Malezya, Singapur, Filipinler ve Doğu Timor'da hava kirliliğinin tırmanmasına yol açarak Güneydoğu Asya bölgesindeki diplomatik ilişkileri olumsuz etkiliyor. Komşu ülkelerin maruz kaldığı hava kirliliği, bölgesel platformlarda Jakarta yönetimine yönelik çevresel denetimleri artırma ve arazi yakma yöntemlerini kesin olarak durdurma baskısını güçlendiriyor.

Hem geniş çaplı arazi yangınlarının hem de kentsel emisyonların sebep olduğu sağlık krizi, ülkenin çevre ve sanayi politikalarında yapısal dönüşüm ihtiyacını gözler önüne seriyor. Jakarta yönetiminin sınır aşan krizleri önleme noktasında yasal yaptırımları ve afet bütçesini güçlendirmesi, Güneydoğu Asya'daki diplomatik gerilimleri hafifletmek adına kritik önem taşıyor.